W hiszpańskich rytmach

 

Hiszpania, Kuba i Meksyk spotkają się podczas koncertu Polskiej Filharmonii „Sinfonia Baltica” im. Wojciecha Kilara. Będzie to wieczór pełen rytmu, tanecznej energii i niezwykłych barw orkiestry - od kubańskich inspiracji George’a Gershwina, przez charakterystyczną dla hiszpańskiej tradycji zarzuelę, aż po meksykańskie kompozycje José Pabla Moncayo i Artura Márqueza. Program połączy muzykę artystyczną z żywiołowością tradycji iberoamerykańskich, pokazując, jak rytm, taniec i lokalny koloryt potrafią stać się źródłem inspiracji dla kompozytorów różnych pokoleń.

Wieczór rozpocznie Uwertura kubańska George’a Gershwina - kompozycja powstała w 1932 roku pod wpływem podróży kompozytora do Hawany. Gershwin wykorzystał w niej rytmy i instrumenty charakterystyczne dla muzyki kubańskiej, tworząc dzieło, w którym język amerykańskiej muzyki koncertowej spotyka się z energią karaibskiego tańca. Początkowo utwór nosił tytuł „Rumba”, a jego pierwsze wykonanie odbyło się w sierpniu 1932 roku w Nowym Jorku.

Następnie zabrzmi Suita „Hiszpańska tancerka” Mikołaja Hertla na klawesyn, marimbę i orkiestrę smyczkową. W tej nietypowej obsadzie szczególnego znaczenia nabiera spotkanie dwóch instrumentów solowych o bardzo odmiennych możliwościach brzmieniowych. Partie klawesynu i marimby pozwalają stworzyć dialog oparty zarówno na rytmie, jak i na kolorze dźwięku, a towarzysząca im orkiestra smyczkowa buduje dla tej muzycznej opowieści szersze brzmieniowe tło. Partie solowe wykonają Alina Ratkowska na klawesynie oraz Leszek Lorent na marimbie.

Po przerwie przeniesiemy się do świata zarzueli, czyli charakterystycznej dla Hiszpanii formy teatru muzycznego, łączącej śpiew, dialogi i muzykę instrumentalną. W programie znalazły się fragmenty dzieł reprezentujących różne oblicza tego gatunku: Preludium do zarzueli „El tambor de granaderos” Ruperta Chapí, Preludium do „El niño judío” Pabla Luny, a także Intermezzo z „La leyenda del beso” Reveriana Soutulla i Juana Verta. „El tambor de granaderos” miało premierę w Madrycie w 1894 roku, natomiast „La leyenda del beso” - w Teatro de Apolo w 1924 roku. Intermezzo z tego drugiego dzieła stało się jednym z najbardziej rozpoznawalnych fragmentów twórczości Soutulla i Verta.

Zarzuelowy repertuar uzupełni Intermezzo z „La boda de Luis Alonso” Gerónima Giméneza. Muzyka tych kompozytorów pokazuje bogactwo hiszpańskiej tradycji teatralnej - pełnej melodyjności, rytmicznej różnorodności i wyrazistych kontrastów. W koncertowej formie poszczególne fragmenty pozwalają skupić się przede wszystkim na tym, co w zarzueli szczególnie efektowne: charakterystycznych melodiach, tanecznych rytmach i niezwykle barwnej orkiestracji.

Finał programu zabierze nas za ocean. „Huapango” José Pabla Moncayo należy do najbardziej znanych meksykańskich kompozycji symfonicznych i czerpie z tradycyjnych rytmów i melodii regionu Veracruz. Moncayo wykorzystał w utworze elementy meksykańskiej muzyki ludowej, przekształcając je w pełną energii, niezwykle efektowną kompozycję orkiestrową. Po nim zabrzmi „Conga del Fuego Nuevo” Artura Márqueza, utwór odwołujący się do meksykańskiej tradycji rytmicznej i tanecznej. Obie kompozycje należą dziś do najczęściej wykonywanych dzieł meksykańskiego repertuaru symfonicznego.

Całość poprowadzi Ruben Silva - dyrygent polski pochodzenia boliwijskiego, przez lata związany zarówno z polskimi scenami operowymi i filharmonicznymi, jak i z muzyką Ameryki Południowej. Artysta był m.in. dyrektorem artystycznym Opery Wrocławskiej, Opery Krakowskiej i Filharmonii Koszalińskiej, a w latach 2018-2021 pełnił funkcję dyrektora naczelnego i artystycznego Polskiej Filharmonii „Sinfonia Baltica” im. Wojciecha Kilara.

 

Wykonawcy:
Alina Ratkowska - klawesyn
Leszek Lorent - marimba
Ruben Silva - dyrygent
Orkiestra Polskiej Filharmonii „Sinfonia Baltica” im. Wojciecha Kilara

 

Program:
George Gershwin - Uwertura kubańska
Mikołaj Hertel - Suita „Hiszpańska tancerka” na klawesyn, marimbę i orkiestrę smyczkową

Ruperto Chapí - Preludium do zarzueli „El tambor de granaderos”
Pablo Luna - Preludium do zarzueli „El niño judío”
Reveriano Soutullo, Juan Vert - Intermezzo z zarzueli „La leyenda del beso”
Gerónimo Giménez - Intermezzo z zarzueli „La boda de Luis Alonso”
José Pablo Moncayo - Huapango
Arturo Márquez - Conga del fuego nuevo

 

Prof. Alina Ratkowska

Laureatka I nagrody Międzynarodowego Konkursu Klawesynowego im. Paoli Bernardii w Bolonii w 2005 roku, ponadto w 2003 roku uzyskała III nagrodę w Międzynarodowym Konkursie Muzyki Dawnej Van Vlaanderen w Brugii (Belgia), z kierowanym przez siebie zespołem Esperanto.

Wyróżniona nagrodą Akademii Fonograficznej "Fryderyk" 2020, za dwupłytowy album z kompletem solowych klawesynowych utworów Johanna Goldberga i prestiżową nagrodą kulturalną miasta Gdańska "Splendor Gedanensis" za rok 2019. Profesor Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina w Warszawie, gdzie prowadzi klasę klawesynu.

W 1999 ukończyła z wyróżnieniem Akademię Muzyczną im. F. Chopina w Warszawie (obecnie UMFC), w klasie prof. Leszka Kędrackiego. W 2002 roku uzyskała dyplom Scholi Cantorum Basiliensis – Wyższej Szkoły Muzyki Dawnej w Bazylei w klasie prof. Andrei Marcona. Kształciła się także pod kierunkiem Jörga Andreasa Böttichera, Jespera B. Christensena (Generalbass) i Johanna Sonnleitnera (gra na pianoforte/kameralistyka). Ponadto w 2020 roku ukończyła studia z zakresu dyrygentury symfoniczno-operowej, w klasie prof. Marcina Nałęcza-Niesiołowskiego w Akademii Muzycznej w Gdańsku, jest także absolwentką studiów podyplomowych Politechniki Gdańskiej na Wydziale Zarządzania i Ekonomii.

W roku 2009 otrzymała stopień doktora sztuki muzycznej przyznany przez Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina w Warszawie, w roku 2014 stopień doktora habilitowanego przyznany przez Akademię Muzyczną im. K. Szymanowskiego w Katowicach, zaś w 2020 otrzymała tytuł profesora.

W 2009 i 2013 roku została wyróżniona przez czytelników Gazety Wyborczej nagrodą Sztorm Roku. W 2008 otrzymała nagrodę Prezydenta Miasta Gdańska dla Młodych Twórców Kultury. Była stypendystką Ministra Kultury i Sztuki, Marszałka Województwa Pomorskiego, Fundacji Kultury i wielu innych zagranicznych fundacji. Współpracowała z Goldberg Baroque Ensemble, specjalizującym się w wykonawstwie muzyki zachowanej w zbiorach Biblioteki Gdańskiej PAN, dokumentując muzykalia w serii Muzyczne dziedzictwo Miasta Gdańska (DUX, Sarton, MDG). Dużą część działalności poświęca również wykonawstwu współczesnej muzyki pisanej na klawesyn. Brała udział w prawykonaniach utworów kameralnych i solowych Krzysztofa Baculewskiego, Anny Ignatowicz-Glińskiej, Pawła Łukaszewskiego, Edwarda Sielickiego, Tadeusza Dixy, Bartosza Kowalskiego, Marcina Łukaszewskiego, Dariusza Przybylskiego. Owocem działalności na polu muzyki współczesnej były m.in. płyta Le Clavecin Moderne, Le Clavecin Moderne plus Percussion nominowane kolejno do nagród Fryderyk 2017 i 2022. W 2019 Alina Ratkowska dyrygowała prawykonaniem kantaty Zygmunta Krauzego „Francesco”.

 W 2010 roku ukazała się jej debiutancka solowa płyta z Wariacjami Goldbergowskimi J. S. Bacha (Sarton), która w 2011 otrzymała dwie nominacje do nagrody fonograficznej „Fryderyk”. W 2012 ukazała się jej płyta z trzema koncertami klawesynowymi Johanna Jeremiasa du Graina, zmarłego w 1756 roku gdańskiego kompozytora i organisty, a rok później poświęcona im książka wydana przez UMFC w Warszawie. W 2018 artystka nagrała koncerty klawesynowe Johanna Gottlieba Goldberga dla renomowanej wytwórni MDG Musikproduktion Dabringhaus und Grimm. Płyta uzyskała cztery nominacje do prestiżowej niemieckiej nagrody "Opus Klassik" 2019. Ratkowska jest autorką publikacji „Śladami Goldberga“, pierwszej monografii poświęconej gdańskiemu klawesyniście i kompozytorowi, za którą została uhonorowana nagrodą kulturalną miasta Gdańska Splendor Gedanensis w 2020 roku.

Jest redaktorem naukowym wydawnictw z najnowszą muzyką polską pisaną na klawesyn, a także krytycznego wydania dwóch koncertów klawesynowych J.G. Goldberga, opublikowanych w Chopin University Press. Prowadzi kursy mistrzowskie i jest zapraszana na wykłady w Polsce i za granicą. W 2006 roku z jej inicjatywy powstał Festiwal Goldbergowski w Gdańsku, który stał się jednym z najważniejszych festiwali muzyki dawnej w Polsce.

Od 1.09.2022 r. Dyrektor Polskiej Filharmonii Sinfonia Baltica im. Wojciecha Kilara.

fot. Bożena Rożek

 

Ruben Silva, polski dyrygent boliwijskiego pochodzenia, należy do najwybitniejszych muzyków swojego pokolenia.

Swoją karierę rozpoczął w Boliwii, debiutując z Narodową Orkiestrą Symfoniczną. Był również założycielem Młodzieżowej Orkiestry Symfonicznej w 1975 roku. Od 1978 roku, jako stypendysta rządu polskiego, studiował w Akademii Muzycznej im. Fryderyka Chopina w Warszawie w klasie prof. Stanisława Wisłockiego.

Jest uczestnikiem i laureatem wielu konkursów dyrygenckich, m.in. Międzynarodowego Konkursu Dyrygenckiego im. Gino Marinuzziego w San Remo (Włochy), III Międzynarodowego Konkursu Dyrygenckiego im. Grzegorza Fitelberga w Katowicach (laureat oraz zdobywca nagrody dla najmłodszego finalisty w 1983 roku) oraz Międzynarodowego Konkursu Dyrygenckiego Radia i Telewizji Węgierskiej w Budapeszcie.

W 2012 roku został odznaczony przez Prezydenta RP Złotym Krzyżem Zasługi za całokształt osiągnięć artystycznych. W 2024 roku otrzymał Srebrny Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”, przyznany przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W 2025 roku został uhonorowany przez Prezydenta RP Andrzeja Dudę Złotym Medalem za Długoletnią Służbę.

Dyrygował orkiestrami na całym świecie – w większości krajów europejskich, a także w Japonii, Libanie oraz Ameryce Południowej. Obecnie współpracuje z większością filharmonii w Polsce.

Ruben Silva dokonał wielu prawykonań światowych dzieł współczesnych kompozytorów polskich, m.in. oper „Polieukt” i „Baltazar” Zygmunta Krauzego. Zrealizował również liczne nagrania archiwalne polskiej muzyki XIX wieku (m.in. pierwsze nagranie „Halki” Stanisława Moniuszki – wersja wileńska), a także muzyki XX i XXI wieku (utwory m.in. Henryka Mikołaja Góreckiego, Piotra Mossa, Marcina Błażewicza i Augustyna Blocha).

Pełnił funkcje dyrektora artystycznego Opery Wrocławskiej, Opery Krakowskiej oraz Filharmonii Koszalińskiej, kierownika muzycznego Teatru Wielkiego w Łodzi, a także dyrektora naczelnego i artystycznego Polskiej Filharmonii „Sinfonia Baltica” w Słupsku.

Od 1983 roku związany był z Warszawską Operą Kameralną, a od 2013 roku – po śmierci jej wieloletniego dyrektora Stefana Sutkowskiego – pełnił również funkcję dyrektora artystycznego.

W swojej karierze poprowadził kilkadziesiąt premier operowych, operetkowych i musicalowych w wielu teatrach w Polsce i Europie. Jego interpretacje spotykają się z uznaniem zarówno publiczności, jak i krytyków. Ceniony jest za wyczucie stylu, temperament, muzykalność oraz znakomity warsztat dyrygencki.

Jest nauczycielem mianowanym. W latach 1999–2005 pracował jako nauczyciel w Zespole Państwowych Szkół Muzycznych nr 4 im. Karola Szymanowskiego w Warszawie.

Prowadził również liczne letnie kursy i obozy muzyczne z udziałem młodzieży, m.in. w ramach działalności Jeunesses Musicales w Polsce.

Obecnie pełni funkcję Dyrektora Naczelnego i Artystycznego Filharmonii Kaliskiej.